Η παράδοση της Ρόδου μέρα από την έρευνα του Νίκου Τζέλλου | PODCAST

Όποιος δε θυμάται το παρελθόν του,
είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει.

Η παράδοση της Ρόδου μέρα από την έρευνα του Νίκου Τζέλλου | PODCAST

Νίκος Τζέλλος: Η ροδίτικη λύρα μέσα από την έρευνα της παράδοσης | PODCAST

Τον Νίκο Τζέλλο, τον γνωρίζουμε ως οργανοπαίκτη της ροδίτικης λύρας. Είναι επίσης και χοροδιδάσκαλος.  Μπορείτε εδώ να μάθετε περισσότερα για αυτόν και την εμπειρία του. Αυτό που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον και ταυτόχρονα αποτελεί και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Νίκου, είναι η επιμονή του στην έρευνα της παράδοσης της Ρόδου. Μάλιστα, έχει προχωρήσει σε επιστημονική έρευνα για τη ροδίτικη λύρα αλλά και στην κατασκευή ενός πιστού αντιγράφου της παλιάς λύρας της Ρόδου. Συναντάμε «ψηφιακά» τον Νίκο, ο οποίος μας μιλά για την ενασχόλησή του με την παραδοσιακή μουσική, και την ερευνητική του πορεία.  

 

PODCAST

 

Νίκο, καλωσόρισες στο αντέτι! Πρώτα πρώτα,  λύσε μας μία απορία: Γιατί ασχολείσαι με την παραδοσιακή μουσική; Τι «κερδίζεις» μέσα από αυτήν την ενασχόληση;  

-Ν.Τ.: Όταν ακούω παλιές ηχογραφήσεις από τα Δωδεκάνησα, «ανοίγει» η ψυχή μου. Παίζω τους σκοπούς αυτούς στη λύρα ή στο μαντολίνο και γεμίζουν τα μέσα μου. Ευχαρίστηση κερδίζω. Και αυτή η ευχαρίστηση με οδήγησε στην έρευνα για τη μουσική του τόπου μου. Πριν από μένα έγιναν τεράστιες λαογραφικές συλλογές, και εγώ προσωπικά δεν κινούμαι προς αυτή τη κατεύθυνση. Αλλά διαβάζοντας τις έρευνες των παλαιών, δημιουργούνται χιλιάδες ερωτήματα, όπως για παράδειγμα...ι όργανα έπαιζαν τον 19ο αιώνα","τι τραγουδούσαν", "ποια ήταν η κοινωνικοπολιτική δομή της κοινωνίας του χθες (ας πούμε της Ρόδου το 1821)", "τι μετακινήσεις πληθυσμών έγιναν στην περιοχή και πως επηρέασαν τη λαογραφία;"

Ακούστε εδώ όλη τη συνέντευξη.

Νίκο, σε τι διαφέρει η ροδίτικη λύρα από τις άλλες; Σε πρώτο επίπεδο, σε τι διαφέρει από όλες τις άλλες λύρες που παίζονται και ακούγονται στην Ελλάδα και σε δεύτερο επίπεδο, ποια είναι η θέση της στα όργανα των Δωδεκανήσων;

-Ν.Τ.: Η Ροδίτικη λύρα ανήκει στο κλάδο της Δωδεκανησιακής λύρας. Ο κάθε λυράρης έφτιαχνε τη λύρα του. Παλαιότερα οι λύρες κουρδίζονταν σαν καρπάθικες και πρέπει να ήταν μικρότερες σε μέγεθος. Από τα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα εμφανίζεται η 4χορδη λύρα στη Ρόδο. Στην αρχή νομίζαμε ότι ήταν μια μόδα, αλλά δεν είναι έτσι. Η παλαιότερη φωτογραφία που έχω στη κατοχή μου έρχεται από το 1892 σε πανηγύρι με 4χορδη λύρα και νησιώτικο λαούτο. Όλοι οι μεγάλοι λυράρηδες του χτες, ο Ποντίκας, το Γρηγοράκι, ο Χύτας, ο Τεχνίτης και άλλοι, έπαιζαν τετράχορδη λύρα. Άρα αυτή είναι μια διαφορά σε σχέση με τις Κασοκαρπάθικες. Στα βόρεια Δωδεκάνησα συναντάμε και εκεί τετράχορδες λύρες. Υπάρχουν αναφορές ότι στη Ρόδο κούρδιζαν τις λύρες πότε α λα Φράγκα και πότε α λα Τούρκα. Καταλήγω όμως στο γεγονός ότι η Ροδίτικη λύρα είναι άμεσος συγγενής των υπόλοιπων Δωδεκανησιακών. Η διαφορά της με τις άλλες λύρες της Ελλάδας είναι κυρίως στο μέγεθος. Τα Κρητικά λυράκια και οι Δωδεκανησιακές λύρες, είναι μια κατηγορία μόνα τους. Οι μικρασιάτικες, οι Θρακιώτικες κλπ ανήκουν σε ένα άλλο κλάδο.

 

Η μουσική δεν έχει σύνορα. Είναι παγκόσμια. Ως οργανοπαίκτης και εκτελεστής της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και δη ως ζωντανός φορέας της παράδοσης του τόπου καταγωγής σου, πως δέχεσαι τις επιρροές από τις μουσικές παραδόσεις άλλων τόπων, σε «εκτελεστικό» επίπεδο;

-Ν.Τ.: Δε δέχομαι καθόλου επιρροές. Είναι αυτό που λέμε «κλείνω τα αυτιά μου». Όταν θέλω να παίξω κάτι ακούω τη πηγή, και έπειτα το παίζω όπως το άκουσα. Όταν ηχογραφήσαμε την «Πέρδικα» για ένα ραδιοφωνικό σταθμό, άκουσα τον Φλεβάρη πρώτα, ώστε να το παίξω ακριβώς όπως το έπαιζε. Σαν μουσικός ότι παίζω το παίζω όπως παίζεται. Είτε είναι Ροδίτικο, Κρητικό ή Κυκλαδίτικο, θα φροντίσω να προσαρμόσω το δάχτυλο και το δοξάρι στην κάθε περίπτωση.

Ακούστε εδώ όλη τη συνέντευξη.

Είναι γενικά παραδεκτό- και τρόπον τινά και φυσιολογικό – οι επιρροές να επιφέρουν και αλλοιώσεις στα μουσικά παλιά κομμάτια και στους παραδοσιακούς χορούς. Πως το αντιμετωπίζεις; Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι δηλαδή για έναν σύγχρονο άνθρωπο που αποφασίζει να ερευνήσει ένα συγκεκριμένο είδος να φτάσει όσο πιο κοντά γίνεται στην «αυθεντική πηγή»;

-Ν.Τ.: Έχει να κάνει με το διαθέσιμο υλικό προς μελέτη και τους ζωντανούς μάρτυρες του χθες. Εγώ γεννήθηκα το 1994, δε πρόλαβα κανέναν. Διάβασα όμως πολύ, σπίτι μου έκανα μια συλλογή με σχεδόν όλα τα λαογραφικά βιβλία που αφορούν τη Ρόδο. Συνεργάζομαι με φίλους σε αντίστοιχες θέσεις στη Κρήτη και στη Κύπρο, όπου μόλις βρουν κάτι αμέσως μου το στέλνουν. Δεν είναι δύσκολο, θέλει απλά να το θες. Να έχεις πάθος για αυτό, να μη κοιμάσαι το βράδυ από την αγωνία σου. Κάνω συλλογή μουσικών, βίντεο, φωτογραφιών και γραπτών. 

 


Ο πιο μεγάλος αντίπαλος στην σωστή έρευνα είναι ο εαυτός μας. Ο «έλα μωρέ» , ο «δεν μ’αρέσει» και η έπαρση, ειδικά η έπαρση.

 

Έχω πιάσει τον εαυτό μου να πάει να διαπράξει μεγάλα λάθη, και σταμάτησα κάποια project γιατί κατάλαβα ότι δεν ήμουν αρκετά ώριμος. Όσον αφορά τις αλλοιώσεις στη μουσική και στο χορό, είμαι υπέρ της διατήρησης του αυθεντικού χρώματος και των μικροδανείων μεταξύ γειτονικών νησιών, και μάχομαι δυναμικά για αυτό ενάντια στη τάση για «ανακάτεμα» όλων των διαφορετικών ήχων, πολλές φορές έντονα χωρίς φόβο να σπιλωθεί το όνομα μου. Αυτό δεν είναι γιατί εγώ θέλω να σώσω τη παράδοση, αλλά γιατί δεν αντέχω να βλέπω να ξεφτιλίζονται οι καταβολές μας.

 

 PODCAST

 

Αν έπρεπε να αποφασίσεις τι σε ωθεί περισσότερο να ασχολείσαι με την έρευνα της παράδοσης του νησιού, τι θα έλεγες: είναι οι καταβολές σου, τα βιώματά σου ή η προσωπική ανάγκη να γνωρίσεις καλύτερα τι σημαίνουν οι καταβολές σου; 

-Ν.Τ.: Δεν είναι τίποτα από αυτά. Ο Ρομαντισμός με ωθεί! Για αυτό ότι μαθαίνω το καταγράφω κατά γράμμα. Δεν έχω τίποτα να κερδίσω, το μόνο που θέλω είναι οι επόμενες γενιές να θεωρούν αυτά που άφησα κάτι πολύτιμο για τη τοπική λαογραφία.

 

Θα θέλαμε να έχουμε μια εικόνα για τα μελλοντικά σου σχέδια. Με τι καταπιάνεσαι ερευνητικά αυτήν την περίοδο;

-Ν.Τ.: Με τον Κρητικό, κοινώς γνωστό ως Ροδίτικο. Έχω ηχογραφήσει το μουσικό κομμάτι το οποίο θα είναι το αυθεντικό αλλά ταυτόχρονα, κάπως επανασταστικό, ή τουλάχτιστον θα έλεγα ότι, θέλω να διορθώσω ένα λάθος του παρελθόντος.

 

Ακούστε εδώ όλη τη συνέντευξη.

 

Τζέλλος Νίκος αντέτι

 

Και σε ποια συμπεράσματα σε έχει οδηγήσει αυτή η έρευνα; Τουλάχιστον, προς το παρόν.

-Ν.Τ.: Ο Κρητικός είναι ο γνωστός Χανιώτικος συρτός. Ο χορός αυτός πρέπει να ήρθε μετά το 1930, την ίδια περίπου περίοδο που ο Χαρίλαος Πιπεράκης ηχογράφησε στην Αμερική το «Ξηροστερνιανό νερό» και τον «Κρητικό» συρτό. Λίγο αργότερα ηχογράφησε και ο Ανδρέας Ροδινός τον «Κρητικό» με όνομα «Αποκορωνιάτικος». Ο SamuelBaudBovy ήρθε στη Ρόδο το 1930-1933 και δεν τον κατέγραψε, άρα δεν είχε έρθει ακόμα.

Τώρα αυτά ταξίδεψαν στα Δωδεκάνησα, κυρίως στη Ρόδο. Είτε από μετανάστες, είτε από τη ραδιοφωνία, αφού στα χωριά της Ρόδου έπιαναν μόνο Ηράκλειο και όχι Ρόδο. Η παλαιότερη ηχογράφηση που έχω του Κρητικού, είναι το 1969 από τον Μπωνιάτη βιολιστή Παναγιώτη Μπάκη. Αυτός έπαιζε τα συρτά του Πιπεράκη (βλ. βίντεο πρώτο). Ο Γιάννης Κουλιανός το μετάλλαξε σε νησιώτικο συρτό με 4 μελωδίες (βλ. βίντεο δεύτερο). Και εδώ δημιουργείται το ερώτημα: Ακολουθούμε τη γραμμή του Μπάκη και των ερασιτεχνών μουσικών των χωριών, ή τον βιρτουόζο της εποχής Γιάννη Κουλιανό, με καταγωγή από τη Κάλυμνο και μαθητής του Νισύριου; Η γνώμη μου είναι ότι ο Κρητικός σαν χανιώτης ήρθε, και σαν χανιώτης έπρεπε να παραμείνει. Αν δείτε πόσο αγαπάνε το Χανιώτικο συρτό στη Ρόδο, θα εκπλαγείτε. Στο Ροδίτικο δε σηκώνονται όσο στο Χανιώτικο, αλλά έλα που ο κόσμος ξέρει τι τον ανεβάζει! Άρα γιατί το αλλάξαμε; Και έπειτα από αυτό το συλλογισμό, μπήκα στο στούντιο και έγραψα τον Κρητικό με αυθεντικά όργανα της Ρόδου, ο οποίος θα κυκλοφορήσει σε λίγο καιρό. Είχα τεράστια βοήθεια από τον Νίκο Οικονομίδη γιατί ομολογουμένως, πήγα να κάνω λάθος και με διόρθωσε. Εδώ θα ήθελα να κάνω κάποιες διευκρινίσεις: 

Κρητικός λέγεται στη Ρόδο, Ροδίτικος στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, ενώ στη Σύμη λέγεται και Αμερικάνικος.

 

Στον Ροδίτικο από τότε προστέθηκαν κι άλλες μελωδίες, σήμερα είναι ο εξής:

 

1)Ξηροστερνιανό νερό

2) Συρτά του Ροδινού (Αποκορωνιάτικος, Κισσαμίτικος)

3)Μόνο εκείνος που αγαπά

4)Γαβαλοχωριανός συρτός

5)Χανιώτικος, παραλλαγή Βρουβογιάννη

6)Σεληνιώτικος

7)Πρώτος συρτός

 

Στους Ροδίτες άρεσε πολύ το τραγούδι "ο Ταχυδρόμος του χωριού" από τις Κυκλάδες και συνηθίζεται να το παίζουν σαν Ροδίτικο, χωρίς όμως τραγούδι.

Υπάρχουν και άλλες πληροφορίες τις οποίες θα παρουσιάσω μαζί με τη παρουσίαση της μουσικής.

 

 Ακούστε εδώ όλη τη συνέντευξη.

 

Νίκο, σε ευχαριστούμε. Σου ευχόμαστε καλή συνέχεια και αναμένουμε με ανυπομονησία να μοιραστείς μαζί μας τις επόμενες ανακαλύψεις!

-Ν.Τ.: Εγώ σας ευχαριστώ, ελπίζω η διαδικτυακή πλατφόρμα σας να γίνει μια βιβλιοθήκη λαογραφικών γνώσεων που θα ωφελήσει τις μελλοντικές γενιές.

 

 PODCAST

Share: 

info@adeti.gr

www.adeti.gr

Newsletter

Newsletters

Αφήστε μας το e-mail σας και εγγραφείτε στο newsletter μας.

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.